شمی میراث کهن سرزمین پارس
آثار تاریخی شمی که خود به تنهایی موزه ای است از تمدن کمیاب دودمان پارتی، این آثار در دره ای پرآّب و در دامنه ی شمالی کوه بیلوا قرار گرفته است. غنای اشیای برنزی، سنگی، مخصوصا مجسمه ها و قطعات سایر ملزومات حکایت از آن دارد که شمی در زمان اشکانیان از موقعیت و جایگاه بسیار رفیعی برخوردار بوده است. مهمترین این اشیا، مجسمه ای است برنزی به ارتفاع ۹۴/۱ متر که یک دست آن مفقود گردیده و هم اکنون در موزه ملی تهران نگهداری می شود، با این توصیف نوع، لباس، حالت سبیل و ریش، موهای پرپشت، در حالی که نواری پهن بر روی آنها بسته شده که شاید دیهیم شاهی باشد - و نگاه از مقابل، بنابراین همه ی مختصات همانند مردان اشکانی است که این مجسمه در سرزمین بختیاری ناحیه مال امیر خوزستان (ایذه) در روستای شمی به دست آمده است که در موزه ایران باستان تهران نگهداری می شود و نمونه ای از کارهای زیبای این عصر [اشکانی] به حساب می آید و احتمالا متعلق به حدود ۵۰ ق. م تا ۱۰۰ م است.
آسیابهای باستانی شمی:
در این منطقه رودخانه ای به همین نام وجود دارد که در کنار آن چندین آسیاب قدیمی و جود دارد که متاسفانه خرابه ای از آنها باقی نمانده است وعلت آن بی توجهی مسئولین ذیربط و البته سودجویانی که به قصد اشیای زیر خاکی از هیچگونه تخریبی فرو گذار نیستند، این آسیابها نقش بسیار قابل توجهی در زندگی مردمان منطقه ایفا میکردند همانگونه که مستحضرید قبلا آسیابها را در کنا رودخانه ها احداث میکردند و جریان آب را بسمت ورودی آسیاب روانه میکردند که باعث بحرکت درآمدن آسیاب میشد و مردم گندم،جو ، برنج وغیره آسیاب میکردند .
قبرستان باستانی شمی:
در این منطقه یک قبرستان باستانی وجود دارد که قبرهای بی نشان و شناخته شده ای وجود دارد که این قبرستان نیز از چشم سو جویان در امان نمانده که متاسفانه علاوه بر محوطه قبرستان حتی نبش قبر هم کرده اند قبرهایی که متعلق به چندین دوره مختلف می باشند که از اولین دوره آن اطلاع دقیق و صحیحی در دسترس نیست ولی آخرین دوره های که قبر در آن حفر کرده اند سال1365 بوده و آنهم قبور پاک دو تن از شهدای جنگ تحمیلی به نامهای شهید مرادعلی بویری و محمدعلی مهمدی می باشند که همچون پرچمی سر افراز بر صحرای پر حرفش افراشته شده اند که این دو کبوتر آزادی و آزادگی همچون دو نگین بر تاریخ چند هزار ساله شمی میدرخشند.
امامزاده شاه دومیش:
چند دیوار سنگی کنار هم یک ساختمان روباز را تشکیل داده که نزد مردم منطقه از تقدس ویژه ای برخوردار است که به نام امامزاده شاه دومیش معروف است این مردم بر این باورند که این امامزاده فقط دو میش داشته که از طریق آنها امرار معاش میکرده و در این منطقه سکنی گزدیده است همچنین بعضی دیگر متعقد هستند که این امامزاده دو میش طلا داشته که همین باور باعث شده چندین بار توسط افراد سودجو مورد کاوش و حفاری قرار بگیرد.مردم منطقه می گویند که هنگام از دنیا رفتن این امامزاده اهالی منطقه در محل تدفینش اختلاف نظر داشتند گروهی که سمت رنگنک و بالا دست قرار داشت و گروه دیگر سمت پایین دست اسپیدارا و بیلوا و... ، که هر گروه میگفتند که باید نزد آنها بخاک سپرده شود که سر انجام تصمیم بر این شد که در محلی بین دو گروه بخاک سپرده شود محلی که امروز جایگاه این امامزاده می باشد در کنار رودخانه شمی و بین مناطق یاد شده می باشد.
همچنین مردم این منطقه بر این باورند که این امامزاده ساختمان بر نمیدارد یعنی اگر ساختمانی بزنند خود بخود تخریب میشوند که به قول بعضی بزرگان این امر اتفاق افتاده و باید امامزاده بخواب کسی بیاید تا اورا بسازند که اخیرا یکی از افراد منطقه چنین امری را عنوان کرده که خواب دیده و قصد احداث بنا بر روی قبر آن امامزاده را دارد.( این که این ساختمان متعلق به امامزاده هست یا نه؟ و اگر هست از نوادگان کدام امام همام می باشدو ...؟اطلاع دقیق و منبع موثقی در دسترس نیست و فقط عقاید مردم مسلمان منطقه را روایت کردم)